برساند . آرى ، مىتواند ، ولى نه به اين حالت سردى و خمودى و سستى و فتور و سهل انگارى كه در ماست ، كه همه مىبينيد كه با هر خلق زشت و اطوار ناپسندى كه از اوّل طفوليت بزرگ شديم و با معاشرت و مؤانست‌هاى نامناسب تهيه كرديم تا آخر باقى مىمانيم ، سهل است ، روز بروز بر آن سربار مىكنيم و مىافزاييم . گويى گمان نداريم كه عالم ديگرى هست و نشئهء باقيهء ديگرى خواهد آمد - « واى اگر از پس امروز بود فردايى » « 1 » . و گويى كه دعوت انبيا و اوليا - عليهم السلام - به ما هيچ مربوط نيست . و معلوم نيست ما با اين اخلاق و اعمال به كجا مىرسيم و با چه صورتى محشور مىشويم . يك وقت تنبّه پيدا مىكنيم كه كار از دست ما خارج و حسرت و ندامت نصيب ماست ، و غير از خود كسى را نتوانيم ملامت كنيم . انبيا - عليهم السلام - طريق سعادت را نشان دادند ، و علما و حكما فرمايشات آنها را براى ما تفسير نمودند و طرق معالجهء امراض باطنيه را بيان كردند ، و با هر زبان ترجمه و با هر بيان تزريق نمودند ، و به گوش ما فرو نرفت و چشم و گوش و قلب خود را از آن بستيم . پس ، بايد ملامت به خود ما برگردد ، چنانچه رسول خدا - صلّى اللَّه عليه و آله - در اين حديث كه به شرح آن اشتغال داريم فرموده است . و اين‌قدر در اخبار و آثار سفارش اتصاف به مكارم اخلاق و اجتناب از مقابلات آنها شده است كه به ميزان نيايد ، و ما حتى از مراجعهء به كتاب آنها غفلت داريم . هان اى عزيز ، تو اگر با اخبار و احاديث سر و كار دارى ، به كتب شريفهء اخبار ، خصوصاً كتاب شريف كافى ، مراجعه كن ؛ و اگر با بيان علمى و اصطلاحات علما سر و كارى دارى ، به كتب اخلاقيه از قبيل طهارة الأعراق و كتب مرحوم فيض و مجلسى و نراقيان مراجعه كن ؛ و اگر خود را از استفاده مستغنى مىدانى ، يا اتصاف به اخلاق كريمه و احتراز از سيّئات اخلاقيّه را لازم نمىدانى ، جهل خود را كه امّ الامراض است معالجه كن .

--> ( 1 ) - « گر مسلمانى از اين است كه حافظ دارد / آه اگر از پى امروز بود فردايى » . ( ديوان حافظ ، ص 627 ، غزل 560 )